امروزه بنظر مي‌رسد كه براي هر نوع بيماري، داروي خاصي وجود داشته باشد. عوارض شايع و مزمني مانند اعتياد، چاقي، ريزش مو، ناتواني‌هاي جنسي و چروك‌هاي صورت و پوست از جمله مواردي هستند كه قابل درمان و برطرف كردن شده‌اند. امروزه صنايع دارويي از اين رهگذر منافعي را براي خود برآورد كرده‌اند. به خصوص استفاده از فناوري‌هاي نوين داروسازي مانند استفاده از روش‌هاي غير تهاجمي و مسيرهاي مطمئن و سلامت در داروسازي در سرلوحه اقدامات اين شركت‌ها مي‌باشد. در حقيقت موج نويني از اقلام دارويي به نام داروهاي تندرستي (lifestyle) شكل گرفته است. داروهاي تندرستي در بين اقلام دارويي يكي از سريعترين رشدهاي مربوط به بازار فروش را داشته است. در حال حاضر حجم اين بازار بالغ ‌بر 23 ميليارد دلار مي‌گردد و صنايع دارويي و صنايع دارورساني با اشتياق درصدد ارتقاء رشد آن هستند. صنايع دارويي از مدت‌ها قبل ارزش فناوري‌هاي مربوط به دارورساني را از طريق آزادسازي كنترل شدة فرآورده‌هاي خوراكي، ترنس درمال، داخل بيني، اسپري، بوكال (داخل حفرة دهاني) و تزريق بدون سوزن پي برده بودند و از اين رهگذر فرآورده‌هاي پرفروش زيادي را عرضه كرده‌اند. با افزايش هزينه تحقيق و توسعه و افزايش اقلام ناموفق در مراحل مطالعات باليني و افزايش احتمالي خطر رقابت‌هاي ژنريك، شركت‌هاي داروئي درصدد ارائه داروهاي موجود با حالت ارتقاء يافته هستند. شرط استفاده بلند مدت از داروهاي تندرستي توسط مصرف‌كنندگان، به نوع عرضه محصول و نداشتن عوارض جانبي وابسته مي‌باشد. به طور مثال افرادي كه اين نوع داروها را مصرف مي‌كنند، تمايل دارند مطمئن شوند كه آيا مصرف اين فرآورده‌ها عاري از عوارض خطرناك براي آنهاست؟ به اين علت است كه شركت‌هاي دارورساني به دنبال عرضه نوين اين اقلام مي‌باشند. در اينگونه موارد مصرف جلدي و يا ترنس درمال بر روش‌هاي تزريقي و حتي خوراكي مزيت دارد. مصرف زيست چسب و حتي برخي از لوسيون‌ها نسبت به فرم خوراكي با توجه به دارا بودن اثرات مؤثر يكسان و عوارض جانبي كمتر، داراي مزيت بيشتري است. در اين راستا مصرف هورمون‌ها و كنتراسپتيوها از طريق زيست چسب‌ها و از طريق جلدي و با مقادير پايين‌تر نسبت به فرم‌هاي خوراكي داراي مزيت بيشتري است. شركت Enhance Biotechnology كه اخيراً با Ardent Pharmaceuticals ادغام شده است، به تازگي تمام خطوط توليد خود را به توليد داروهاي مخصوص تندرستي و بهداشت اختصاص داده است و معتقد است كه با درمان عوارض مزمن و ارائه داروهاي تندرستي نه تنها به درمان كمك كرده‌، بلكه كيفيت زندگي را نيز مدنظر قرارداده‌است. از دسته داروهايي كه در خط توليد اين شركت قرار گرفته‌اند، داروهاي كنتراسپتيو مردانه، حفظ قواي رئيسه بدن، مقابله با پيري، پسوريازيس، سلوليت (افزايش چربي ناخواسته زيرپوست) و داروهاي دنداني بيشتر مدنظر قرار گرفنه اند.

داروهاي كاهش دهندة چاقي

امروزه چاقي يكي از بزرگترين معضلات بهداشتي جوامع غربي است. با توجه به ضريب وزني (BMI) كه اگر از 30 بالاتر باشد به فرد، اطلاق چاق داده مي‌شود، برآورد شده‌است كه 30% جمعيت ايالات متحده چاق باشند. برآورد شده است كه حجم بازار فرآورده‌هاي كنترل وزن فقط در امريكا از 526 ميليون دلار در سال به 5/2 ميليارد دلار در سال 2002 برسد. با توجه به اينكه چاقي با بروز برخي از بيماري ها مانند ديابت نوع دوم، بيماري هاي قلبي و برخي سرطان‌ها در ارتباط است، لذا اين عارضه ناخواسته در جوامع مختلف به يك معضل بهداشتي تبديل شده است. داروهاي ضد چاقي كه اخيراً مطرح شده‌اند، عبارت از Sibutramine شركت Abbott و Orlistat شركت Roche مي‌باشند، اما اين داروها همراه عوارض ناخواسته‌اي هستند و تقاضاي بازار براي مصرف داروهاي جديد بالاتر از اين حد مي‌باشد. به نظر مي‌رسد كه با ورود شركت‌هاي دارورساني، مزاياي اين داروها در شكل‌هاي جديد دارورساني به بيش از مصرف خوراكي، ارتقاء يابد و اين امر سبب تأثير سريعتر و كاهش عوارض جانبي داروهاي موجود گردد. به طور مثال مصرف داخل بيني شايد بتواند سرعت اثر و كارايي اين نوع داروها را ارتقاء دهد و ضمناً سبب كاهش عوارض نزد مصرف كنندگان شود. شركت Palatin Technologies در اين راستا به زودي ممكن است يك فرآورده افشانه داخل بيني جديدي را براي درمان چاقي به نام PT- 15 از دسته آگونيست‌هاي ملانوكورتين – 4 (MCU) به بازار عرضه نمايد. اين شركت‌ تحقيقات باليني افشانه داخل بيني اين نوع فرآورده را از سال 2005 شروع كرده‌است. دلايل محكمي براي افزايش نقش گيرنده MCU در ميل به غذا خوردن و حفظ تعادل انرژي در بدن وجود دارد. به نظر مي‌رسد كه آگونيست‌هاي ( مقلدهاي) اين گيرنده، مانند alpha- MSH سبب بي‌اشتهايي گرديده و آنتاگونيست‌هاي آن تحريك اشتها و ميل به خوردن را ايجاد نمايند. از اين حيث، فرآوردة افشانه‌اي داخل بيني اينگونه آگونيست‌ها شايد به عنوان يك ضد چاقي سريع‌الاثر بتوانند وارد بازار شود.

Nastech شركت‌ داروسازي ديگري است كه اين بار روي فرآوردة پپتيدي به نام Pyy3-36 كار مي كند. در حقيقت اين پپتيد، يك هورمون داخل بدن است كه توسط سلول‌هاي اندوكريني خاصي به نام L-Cells در داخل دستگاه گوارش در پاسخ به مصرف غذاهاي گوشتي و چرب ايجاد مي‌شود. نقش اين هورمون به صورتي است كه انسان پس از مصرف يك وعده غذاي كامل به واسطه اين هورمون احساس سيري مي كند. با مصرف و ارائه افشانه داخل بيني فرآورده چنين هورموني و ورود آن به جريان خون، شايد در انسان احساس سيري سريعي به دست آيد كه اين امر هدف ارائه اين محصول توسط شركت توليد كنندة آن مي باشد. اين ماده نسبت به Leptin مقاومت مولكولي بيشتري دارد. اگر چنين فرآورده‌اي ارائه شود، مي‌توان اذعان نمود كه اين محصول تنها داروي درمان كنندة چاقي غيرمهاجم (non - invasive) مي باشد. خوشبختانه نتايج حاصل از مرحله I مطالعات باليني، افشانه داخل بيني محصول Pyy3 – 36 سلامت بودن، تحمل ‌پذيري مناسب و كاهش اشتها و كم شدن وزن را به خوبي نشان داده‌است. اخيراً شركت Nastech براي توليد تجارتي و بازاريابي محصول خود با شركت Merck & co قراردادي را امضاء كرده است. به نظر مي‌رسد كه با افزايش آگاهي و دريافت بيشتر در مورد سلول‌هاي مخاط بيني و عملكرد فضاي محكم بين سلولي مخاط بيني، كه به عنوان سدي در برابر دارو رساني به جريان خون عمل مي‌كنند، در آينده داروهاي مؤثرتري از طريق بهبود فرمولاسيون افشانه‌هاي داخل بيني براي درمان چاقي مطرح شوند. به نظر مي‌رسد كه مصرف داروهاي كنترل كنندة وزن بدن مانند Pyy3 – 36، در صورت مطرح شدن، بتوانند سلامت بيشتري را نسبت به داروهاي ضدچاقي با اثر مركزي مانند rimonabant و Axokine به همراه داشته باشند.

شركت داروسازي ديگري كه در اين زمينه فعاليت دارد به نام Alizyme است كه بر روي محصول ضدچاقي جديدي به نام ATL – 962 سرمايه‌گذاري كرده است. اين دارو مانند Orlistat مهار كنندة Lipase و مانع جذب چربي است. اما اين فرآورده بطور قابل توجهي فاقد عوارض جانبي است. فاز II مطالعات باليني اين دارو با شركت 600 بيمار چاق انجام شده است و عوارض جانبي خاصي نيز ثبت نشده است. اين دارو به علت سلامت بالايي كه دارد تنها دارويي است كه مي‌تواند در جلوگيري از چاقي غير بالغين نيز به كار گرفته شود. شركت توليد كنندة اين دارو معتقد است كه كاهش وزن، حفظ سلامت بالاي ضمن مصرف و عوارض جانبي كمتر براي استقبال از يك داروي ضد چاقي بسيار مهم است. Phytopharm نيز محصول گياهي ديگري به نام P64 ارائه كرده است. اين شركت فرآورده خود را از نوعي كاكتوس به نام Hoodiacactus كه در طب سنتي قبايل كالارايي موجود بود، گرفته است. در حقيقت ايده مصرف اين كاكتوس از نزد شكارچيان اين قبايل كه براي مدت طولاني بدون غذا به شكار مي رفته‌اند و براي مصون ماندن از گرسنگي آن را مصرف مي‌كرده‌اند، گرفته شده است. در سال 2003 Pfizer كه سرمايه‌گذار مشترك با شركت Phytopharm در توليد P57، محصول سنتي ديگر ضد اشتهاي اين شركت بوده است، از ادامه همكاري امتناع ورزيد. برخي از داروها نيز از طريق اثر مركزي بر كنترل وزن مؤثر هستند. اين داروها مدت‌ها است كه در بازارهاي مصرف وجود دارند. rimonabant متعلق به Sanofi – Aventis يك ضداشتهايي است كه از طريق تأثير برگيرنده‌هاي اندوكانابينوليد (CB - 1) مؤثر مي باشد. فعاليت زياد سيستم كانابينوئيدي در مغز سبب پرخوري و در سلول‌هاي چربي سبب تجمع آن مي‌شود. اين دارو به جز تأثيري كه بر روي كاهش وزن مي‌گذارد سبب بهبود فاكتورهاي قلبي مانند كاهش كلسترول و تري‌گليسيريد و بهبود متابوليسم انسولين مي‌شود. مطالعات نشان مي‌دهد كه اين دارو در كنترل نارسايي‌هاي قلبي تأثير مثبت دارد. اما معذالك سؤالات اساسي پيرامون مصرف بلند مدت اين دارو و تأثير آن برچاقي مزمن وجود دارد. حتي اگر فردي پس ازمصرف طولاني آن، يك باره دارو را قطع نمايد، معلوم نيست سيستم مركزي كانابينوئيدي در مقابل قطع دارو چه پاسخ ناهنجاري داشته باشد. در هر صورت مي بايستي كه پاسخ‌هاي روان تني بيشتري مربوط به مصرف طولاني مدت اين دارو جمع‌آوري شود. برخي از داروها نيز با تأثير خود بر روي لپتين، يعني هورموني كه سبب كنترل حجم خوردن مي‌شود، مؤثر هستند. با افزايش لپتين در بدن ميل به خوردن كاهش مي‌يابد. Axokine به عنوان يك عامل نوروتروپيك (CNTF) نيز با كنترل لپتين به عنوان كنترل كنندة وزن بدن مؤثر است. مصرف اين دارو سبب توليد برخي از آنتي بادي‌ها در بدن مي‌شود و اين مهمترين عارضه جانبي اين دارو مي‌باشد كه در 30% مصرف كنندگان ديده شده است. ديگر دارويي كه به نوعي در بازار مصرف وجود دارد و از طريق مهاركنندگي ليپاز اثر مركزي خود را اعمال مي‌كند عبارت از Sibutramine است . در جدول 1 ليست برخي از مهمترين داروهاي ضد چاقي در دست تحقيقات باليني ارائه شده‌است.

داروهاي مؤثر بر ترك سيگار

شركت‌هاي فعال در زمينه دارو رساني از طريق زيست چسب‌هاي حاوي نيكوتين توانسته‌اند به نوعي در كنترل مصرف دخانيات نيز مؤثر باشند. اما برخي از شركت‌هاي دارو رساني با بكارگيري واكسن نيكوتين درصدد ترك و يا درمان مصرف دخانيات برآمده‌اند. واكسن TA-NIC شركت Xenova با تزريق روزانه در كوتاه مدت توانسته است ترك سيگار را درمان نمايد. اين واكسن در ارتباط با توقف سرخوشي حاصل از مصرف سيگار عمل مي‌نمايد. زماني كه فرد سيگاري مبادرت به كشيدن سيگار نمايد، نيكوتين وارد جريان خون شده و با آنتي بادي موجود متصل شده و زوج اتصال يافته در سد خوني مغزي به دام مي‌افتد و سبب از بين رفتن به اصطلاح لذت ظاهري سيگار كشيدن نزد فرد سيگاري مي‌شود. پيشنهاد شده است كه اين واكسن در كنار مصرف ساير درمان‌هاي دارويي جهت قطع سيگار استفاده شود. شركت Nabi Biopharmaceuticals نيز واكسني به نام NIC – VAX كه حاصل اتصال با نيكوتين است را توليد نموده است. شركت Micap انگلستان نيز با BioProgress قرار داد توليد فيلم حاوي ميكروانكپسولاسيون را بسته است. اين فرآورده در توقف مصرف دخانيات نزد سيگاري‌هاي جوان مؤثر است .

داروهاي مؤثر جنسي

داروهاي مؤثر بر ناتواني مانند Viagra از استقبال گسترده‌اي در بازار برخوردار بوده‌اند. امروزه شركت‌هاي دارورساني زيادي در تلاش براي عرضه مفيدتر اين گونه داروها از طريق دارو رساني نوين مي‌باشند. فرمول استنشاقي آپومرفين متعلق به شركت Nastech در مرحله II مطالعات باليني قرار دارد. در حقيقت اين نوع دارو رساني نوين سبب افزايش سرعت اثر، حفظ سلامت كاربرد دارو و افزايش تأثير آن شده‌است. آپومرفين نوعي آگونيست دوپامين مي‌باشد كه سبب تحريك از طريق گيرنده‌هاي هيپوتالاموس مغزي مي شود. اين دارو در دسته محرك‌هاي D1/D2 قرار مي‌گيرد. در مقابل اثرات مركزي اين دارو، Viagra سبب افزايش خون محيطي از طريق مهار آنزيم PDE- 5 مي‌گردد. اين نشان مي‌دهد كه مصرف استنشاقي آپومرفين عوارض ناخواسته قلبي مشاهده شده در مصرف Viagra در نزد برخي از بيماران را به همراه ندارد. در عوض فرم استنشاقي سبب افزايش تأثير اين دارو بر روي گيرنده‌ها شده‌است.

Palatin Technologies نيز يك نوع پپتيد استنشاقي براي درمان تحريك ناپذيري جنسي در اختيار دارد. اين فرآورده به نام PT – 141 مشخص شده است. افشانه استنشاقي اين پپتيد در 70% داوطلبين نسبت به Viagra بهتر عمل كرده‌است . قرار داد ورود به بازار اين دارو با شركت King Pharmaceuticals به امضاء رسيده است. اين دارو سبب تحريك پذيري در تمام بيماران شده است. Alprostadil شركت Vivus يكي از آخرين فرآورده‌هايي است كه در سال 2006 به بازار عرضه خواهد شد. دارو رساني ترنس درمال نيز براي عرضه مؤثرتر داروهاي ناتواني جنسي به كار گرفته شده‌است. در اين عرصه شركت‌هايي نظيرAuxilium، Antares Pharma، Biosante و NexMed هر يك به نوعي در زمينه دارو رساني ترنس درمال فعاليت دارند.