متن مصاحبه
ضمن معرفي نيوزوم ها
ضمن معرفي نيوزوم ها، علت رويكرد خود
را به اين نوع از سيستم هاي دارورساني بيان فرماييد.
زمينة تحقيقاتي
اصلي من در مورد سيستمهاي وزيكولي و بخصوص نيوزوم ها ميباشد. شايد علاقه و توجه
خاصي كه بنده به خواص و رفتار مولكولي سورفكتانت ها داشته
ام و
تنوع كاربردهاي اين دسته از تركيبات شيميايي، زمينهساز تحقيق در حوزة سيستم
هاي
وزيكولي و بخصوص نيوزوم
ها
شده است. نيوزوم ها ساختارهاي وزيكولي متشكل از سورفكتا نت
هاي
صناعي غير يوني و تركيبات القاء كنندة تشكيل دو لايههاي ليپيدي نظير كلسترول
ميباشند .
در مقايسه با ليپوزوم ها ،
نيوزوم ها از مزاياي مختلفي برخوردارند، مانند:
سورفكتا نت
ه ايي
از دستة استرهاي سوربيتان، پلياكسي اتيلن آلكيلاتر، مشتق پلياكسي اتيلنة استرهاي
سوربيتان، استرهاي تركيبات قندي و
…
در ساخت نيوزوم ها استفاده شدهاند. اين سيستم ها علاوه بر مزاياي فوق الذكر قابليت
محصور
نمودن داروهاي محلول در آب يا چربي را دارا ميباشند و به همين دليل
از زمان معرفي نيوزوم ها در سال 1979 توسط
Hanjanivilla
و همكارانش در شركت L'
Dreal
فرانسه، مطالعات تحقيقاتي وسيع و متنوعي بر روي آنها
به انجام رسيده و گزارش شده است. نيوزوم ها به منظور آزاد سازي كنترل شده،
نفوذپذيري بيشتر و يا محافظت داروهاي مختلف از تخريب شيميايي به طريق موضعي ب ه
كار
رفته ا ند.
داروهايي نظيراستراديول، تريامسينولون استونايد، ديترانول، ليدوكائين،
نيمزولايد ،
سيكلوسپورين، لو و نورژسترل،
رتينوئيك اسيد و
…
خواص بهبود يافتهاي را به شكل نيوزومي به نمايش گذاردهاند. در اين زمينه در قالب
پايان نامه دانشجويي
و به سرپرستي اينجانب و
خانم دكتر ورشوساز
پرونيوزومي حاوي كلرفنيرامين مالئات تهيه و خصوصيات فرمولاسيوني آن بررسي شد كه
نتايج آن مجله Drug Deliver
در سال 2005 به چاپ رسيده است.
روش هاي تهيه نيوزوم ها چيست ؟ آيا
امكان تهيه آنها در كشور براي افراد علاقمند به اين موض وع
وجود دارد؟
معمول
ترين روش تهية نيوزوم ها روش هيدراتاسيون لايه نازك چربي ميباشد كه به طور
خلاصه در طي آن مخلوط ليپيدها (سورفكتانت هاي غيريوني، كلسترول يا مشتقات آن و
تركيبات القاء كنندة بار مثبت يا منفي) در حلال آلي نظير كلروفرم حل شده و با
استفاده از دستگاه تبخير حلال، حلال آلي تبخير ميشود. لاية نازك ليپيدي حاصله توسط
بافر حاوي دارو در درجه حرارت 90- 50 درجه سانتيگراد
هيدراته شده و نيوزوم هاي چند لايه (MLV) حاصل ميشود. البته روش هاي متنوع ديگري
نظير اختلاط مستقيم مخلوط گرم شدة چربي ها و فاز مائي،
سونيكه كردن ليپيدها در حضور بافر، ليوفيليزه نمودن نيوزوم ها و تهيه وزيكول هاي
DRV و … هم وجود دارد كه همگي با امكانات و تجهيزات دستگاهي موجود درداخل كشور قابل
انجام ميباشن د.
زمينه
هاي اصلي كاربرد نيوزوم ها در دارورساني را بيان نماييد.
يكي از جنبه هايي كه بخش قابل توجهي از مطالعات مربوط
به نيوزوم ها را به خود اختصاص داده است، كاربرد نيوزوم ها در هدف درماني ضد سرطان
مي باشد كه به عنوان نمونه مي توان به محبوس سازي دوكسوروبيسين
هيدروكلرايد
در سيستم هاي
نيوزومي
متشكل از اسپن
60 ،
كلسترول و ديستيل فسفات(القاء كنندة بار منفي) اشاره نمود كه بيش از 10 مقالة
ارزشمند تحقيقاتي را به خود اختصاص داده است. بهبود خصوصيات فارماكوكينتيك، امكان
اتصال آنتي باديها و ليگاندهاي اختصاصي كه به اثربخشي هدفمند داروهاي ضد سرطان منجر
مي گردد، قابليت افزايش نفوذ داروهاي مذكور به مناطقي نظير CNS و … از مزاياي
استفاده از سيستم هاي نيوزومي ميباشد. داروهاي شيمي درماني ميتومايسين، 5-
فلوئورواوراسيل و متوتركسات و ... هم به شكل نيوزومي تهيه و مورد مطالعه قرار گرفته
اند. در مورد داروي متوتركسات، محبوس شدن در درون نيوزوم ها به بهبود اثر بخشي، طول
مدت زمان گردش در خون موش هاي آلوده به تومورهاي جامد و كاهش عوارض جانبي داروهاي
مذكور در مدل هاي جانوري همراه بوده است.
كاربرد نيوزوم ها به عنوان افزايشدهندههاي نفوذ تركيبات ضد ميكروب براي درمان
عفونت هاي باكتريايي و پروتوزوئري درون سلولي يكي ديگر از زمينههاي تحقيق را فراهم
نموده و در اين مورد ميتوان به افزايش اثربخشي پارامومايسين، سديم استيبوگلوكونات،
آماروژنتين و هارمين ( دو مادة با منشأ طبيعي مورد تحقيق در درمان ليشمانياي احشايي)
در موش هاي BALB/C آلوده به پروماستيگوت هاي L. donorani اشاره نمود. در اين زمينه
بررسي اثربخشي ژل نيوزومي پارامومايسين در درمان زخم هاي ليشمانياي جلدي (سالك) در
مدل موش هاي BALB/C در دانشگاه علوم پزشكي كرمان در دست بررسي است .
همچنين ريشه كن نمودن عفونت E.Coli در ماكروفاژهاي موش (J774) توسط
نيوزوم هاي حاوي كلرامفنيكل و يا درمان عفونت درون سلولي S.aureous توسط
سيپروفلوكساسين نيوزومي نيز در همين دانشگاه مورد مطالعه قرار گرفته است. با توجه
به اين كه نيوزوم ها را ميتوان از راه هاي مختلف نظير موضعي، خوراكي، تزريقي و يا
استنشاقي مورد استفاده قرار داد، اميد زيادي به درمان عفونتهاي درون سلولي نظير
عفونت هاي مايكوباكتريايي، لژيونلائي، ليشمانيايي و … با توجه به توانايي افزايش
نفوذ داروهاي ضد ميكروبي به درون سلول هاي آلوده توسط اين سيستم وزيكولي وجود دارد.
آيا از نيوزوم ها به عنوان حامل
مناسب تركيبات پپتيدي و پروتئيني مي توان استفاده نمود؟
كاربرد نيوزوم ها در دارورساني تركيبات پپتيدي و پروتئيني در طي چند سال اخير مورد
توجه خاص قرار گرفته است. در دانشگاه لايدن هلند براي حفاظت داروي پپتيدي DGAVP در
مقابل آنزيم هاي پروتئوليتيك و افزايش جذب خوراكي آن به روش Ex vivo مطالعاتي صورت
پذيرفته و نتايج مطلوب آن در Journal of Controlled Release چاپ شده است. همچنين در
دانشگاه هاي انگلستان مطالعات متعددي در مورد محبوسسازي آلبومين، اوالبومين،
هماگلوتينين و … به انجام رسيده است. در اين بخش نيز در وحلة نخست در پايان نامه
PhD اينجانب مطالعه محبوس سازي انسولين نوتركيب
انساني به منظور افزايش جذب خوراكي اين پروتئين انجام پذيرفت كه بخشي از نتايج آن
در مجلة Drug Delivery در سال 2003 به چاپ رسيده و بخشي ديگر نيز بزودي در
International Journal of Pharmaceutics منتشر خواهد شد. در مرحلة دوم ما با همكاري
آزمايشگاه تحقيقات آئروسل دانشكده داروسازي تهران، تجويز استنشاقي نيوزوم هاي حاوي
انسولين را به روش مطالعة In vitro در قالب طرح تحقيقاتي انجام داديم كه نتايج
بسيار مطلوب و اميد بخشي را به دنبال داشته است. در همين زمينه طرح تحقيقاتي مصوب
ديگري را در دست اجرا داريم كه توانايي افزايش نفوذ انسولين را در مدل سلولي
آدنوكارسينوماي كولون انساني يعني CaCo-2 مورد بررسي قرار ميدهد. اين طرح كه از
نظر فنآوري و قابليت تعميم به مدلهاي سلولي پوست انسان و مدلهاي سدخوني- مغزي
(BBB) حائز اهميت فراوان مي باشد، مراحل طراحي اوليه را طي نموده و
اميدواريم در اين زمينه نيز بتوانيم با ساير مراكز تحقيقاتي داخلي و احياناً خارج
از كشور به تعامل و تبادل اطلاعات بپردازيم.
نقش اين
سيستم ها در توسعه واكسن ها چگونه است؟
در
سيستم هاي ايمونولوژيك نقش ياور بودن (Immunoadjuvant)
نيوزوم ها به اثبات رسيده است و مقالات متعددي در زمينة تهيه واكسن نيوزومي ضد سل،
آنفلوآنزا، ليشمانياي احشايي و … به چاپ رسيده است. با توجه به اين كه در دانشگاه
علوم پزشكي كرمان مركز مطالعات ليشمانياي جلدي (سالك) با حضور آقايان دكتر شريفي،
رياست محترم دانشگاه و دكتر دانشور، از فعالان شناخته شدة جهاني در زمينة تهيه
واكسن ضد ليشمانيا راهاندازي گرديده، فرصت مغتنمي براي تحقيق در اين زمينه فراهم
شده است. خوشبختانه با استقبال و همكاري بيشائبه آقاي دكتر خامسيپور از مركز
تحقيقات پوست و جذام تهران، ما اولين مرحلة بررسي درون تني واكسن نيوزومي حاوي
ليشمانيا ماژور اتوكلاو شده (ALM) را به شكل پايلوت در موش
هاي BALB/C بررسي نموديم كه نتايج اميدواركنندهاي را در بر داشته است.
آيا نكته خاص ديگري در مورد اين
سيستم ها به نظر شما مي رسد؟
زمينه هاي ديگر كاربرد نيوزوم ها شامل استفاده در
سيستم هاي تشخيصي نظير MRI ، عكسبرداري اشعة ايكس و …، افزايش حلاليت داروهاي
كممحلول نظير مينوكسيديل، افزايش جذب خوراكي داروهاي مختلف، بهبود عملكرد و رهايش
داروها در چشم و … ميباشد كه صحبت در همة اين موارد وقت و مجال زيادي را ميطلبد.
در
پايان ضمن تشكر از همكاران محترمي كه مقدمة اين مصاحبه را فراهم نمودند، اميدوارم
كه فرهنگ مطالعات كاربردي و بنيادي به شكل تيمي و چند مركزي بيش از پيش مهيا گردد
تا آنچه را كه شايستة ايراني باهوش و معتقد ميباشد، نصيب همة محققان عزيز و زحمتكش
اين مرز و بوم گردد.
متشكرم.
